-U kent de inhoud van de eerste alinea van dit stukje ondertussen wel: minimale omzetten, minimale koersbewegingen en alle berichten negeren die niet uitgesproken positief zijn. Vanmorgen is het op de bekende Europese aandelenmarkten niet anders.

-En zo is de maand december een buitengewoon prettige maand voor de aandelenbeleggers geworden, met indexstijgingen van tegen de 10%. Daar kan de conclusie uit worden getrokken dat de beleggers uitgesproken positief zijn over de mogelijke gebeurtenissen in 2011. Een andere conclusie kan zijn dat het begrip 'risico' blijkbaar niet meer bestaat.

-Bij AFS kunnen we namelijk moeiteloos 10 factoren bedenken die ieder moment roet in het eten kunnen gooien. En dan hebben we het niet over obscure dingetjes waar nog nooit iemand van gehoord heeft, maar alleen maar over grote pijnpunten die al een tijd spelen en waar al voldoende over geschreven/gesproken is. Denk bijvoorbeeld eens aan de problemen in een aantal Europese landen of aan de zwakke financiele posities van de banken of aan de ontwikkelingen op de Amerikaanse arbeids- en huizenmarkten of aan de recente berichten uit China of aan etc. etc. Als beleggers nu blijven denken dat het met al deze factoren goed gaat komen, is je hoofd echt metersdiep in het zand steken.

-Ruim twee jaar na het uitbreken van de crisis er een Nederlandse bank opgestaan die impliciet toegeeft dat de 'oude' tijden niet meer terugkomen. De ABNAmro gaat grenzen stellen aan het verstrekken van nagenoeg ongelimiteerde hypotheken aan sommige (erg) goed verdienende beroepsgroepen. Het idee dat die mensen ieder jaar veel meer gaan verdienen zodat ook een torenhoge hypotheek nooit een probleem kan opleveren, wordt overboord gezet. Een volgend klein nageltje aan de doodskist van de perma-optimisten.

-We moeten helaas in herhaling gaan vervallen. Het is opnieuw extreem rustig op de bekende Europese aandelenmarkten. Omzetten en koersbewegingen stellen weer niets voor en handelaren/beleggers zijn (nog) niet bereid na te denken wat de mogelijke consequenties kunnen zijn van de berichten die bekend zijn geworden.

-Gistermiddag bijvoorbeeld was er tamelijk somber nieuws over de Amerikaanse huizenmarkten. Daar zijn de prijzen weer aan het dalen en dat waren pas de cijfers over oktober. Met de wintercijfers op komst kan iedereen bedenken dat het daar niet bij gaat blijven. En zolang voor verreweg de meeste mensen hun huis hun waardevolste bezit is, is er maar een conclusie mogelijk: de Amerikanen gaan de komende maanden echt niet positiever over hun toekomst worden. Om het eens heel voorzichtig te formuleren. Wat dat kan betekenen voor de bereidheid om geld uit te geven en de investeren, mag u zelf bedenken.

-Het was daarom totaal geen verrassing dat het laatste cijfer over het consumentenvertrouwen in de VS gisteren ook dik tegenviel.

-De berichten uit China worden per dag gekker. Autoverkopen beperken vanwege milieuvervuiling, goedkope huizen bouwen omdat er miljoenen huizen leeg staan die te duur zijn en gisteren het bericht dat op sommige plaatsen de lonen zeer fors verhoogd worden omdat de inflatie begint op te lopen. Let wel: op sommige plaatsen en fors verhoogd. Wat denkt u? Gaat het daarbij blijven of gaat er op andere plaatsen misschien ook iets gebeuren. Paniek is altijd een heel slechte raadgever en snel wat bedenken geeft bijna altijd onverwachte en onprettige consequenties.

-In Nederland gaat het allemaal wat beter. Met name de berichten uit de industrie geven aan dat er in die sector weer vooruit gekeken wordt. Denk dan s.v.p. niet dat het dan overal goed gaat. Bezuinigingen en op de kleintjes letten, begrippen die nu overal gebruikt worden, zijn macro-economische minnen, en niets anders.

-Naarmate het einde van 2010 dichterbij komt, wordt het ook rustiger op de bekende Europese aandelenmarkten. U kent het verhaal. Steeds meer handelaren/beleggers sluiten de boeken. Omzetten en koersbewegingen stellen niets meer voor, ook al omdat er maar weinig berichten beschikbaar zijn gekomen.

-In de verhalen over de verwachte ontwikkelingen in 2011 speelt China vaak een belangrijke rol. En een erg positieve. Het idee is dat de ontwikkelingen in China een erg gunstige invloed op de wereldeconomie kunnen hebben. Bij AFS zijn we daar een stuk minder zeker van. Onder de ogenschijnlijk allemaal mooie Chinese cijfers schuilen, net als in de VS en euroland, alsmaar toenemende onevenwichtigheden. Denk dan eens aan de volledig uit de hand gelopen kredietverlening, aan de volledig uit de hand gelopen huizenmarkten, aan de behoorlijk oplopende inflatie of aan de lachwekkend hoge investeringen.

-Al deze ontwikkelingen zijn niet van vandaag of gisteren, maar er komt een moment dat ook in China onprettige dingen (en we kunnen er moeiteloos nog wel een paar noemen) niet meer vooruitgeschoven kunnen worden. Alleen maar rekening mee houden met een scenario dat het allemaal goed blijft gaan, is voorbijgaan aan risico's die er niet alleen zijn, maar die ook per dag groter worden.

-Een land waar dat nog veel sterker van toepassing is, is Engeland. Er wordt daar wel gesproken over bezuinigingen, maar voorlopig gaat het begrotingstekort over 2010 gewoon weer ongeveer 10% van het nationale inkomen worden. En dan vinden we het nog vreemd dat die Britse economie een beetje groeit. Hoe het ook zij, dit kan natuurlijk niet blijven doorgaan. Wat de gevolgen gaan zijn is niet precies te voorspellen, maar een dikke recessie en een volgende daling van de waarde van het Pond Sterling zitten er wel aan te komen.

-De feestdagen komen er aan en handelaren/beleggers lijken al in de feeststemming te komen. Veel wat hogere noteringen met omzetten die overigens extreem laag zijn. De bereidheid om iets te doen met minder prettige/slechte berichten is plusminus nul.

-Er kan bijvoorbeeld gelet worden op wat de centrale banken op allerlei plaatsen in de wereld aan het doen zijn. En die zijn in ieder geval geen enkele eerder genomen maatregel aan het terugdraaien. Sterker, overal is het tegendeel van toepassing. Er worden nog steeds nieuwe, andere en uitgebreidere maatregelen genomen. Dat betekent natuurlijk maar een ding: de centrale bankiers hebben maar erg weinig vertrouwen in het bestaande economische herstel.

-Nog sterker: zonder alle acties van die centrale bankiers en ministers van financien zou er helemaal geen sprake zijn van welk herstel dan ook. Het extreem goedkope geld, de serieuze begrotingstekorten en het opkopen van van alles en nog wat zorgt voor de plusjes, de particuliere sector doet daar niet genoeg voor.

-U kunt dus ook even stilstaan bij de vraag hoe dat verder kan/moet en wat daar de mogelijke consequenties van gaan zijn. De mogelijke antwoorden op die vragen zijn niet prettig en beloven ook weinig goeds voor de financiele markten. Het is misschien wel leuker om als belegger vooral oog te hebben voor de mogelijke kansen, maar niet voor de eerste keer gedurende het afgelopen decennium is het een heel stuk verstandiger om nu veel meer aandacht te besteden aan de risico's.

-Dat laatste doen de grote bazen van veel Amerikaanse bedrijven ook. Wat ze in persberichten over de toekomst naar voren brengen is een ding, maar met betrekking tot hun belangen in hun eigen bedrijven worden ze een stuk terughoudender. Het aantal bazen dat aandelen in de eigen bedrijven aan het verkopen is, is echt heel veel groter dan het aantal bazen dat aandelen in de eigen bedrijven aan het kopen is. Wat denkt u? Zou dat nog iets betekenen?.

-Het einde van het jaar komt erg dichtbij en dus sluiten meer en meer handelaren/beleggers de boeken. Omzetten en koersbewegingen stellen niets meer voor. Vanwege de altijd aanwezige positieve grondhouding staan er natuurlijk wel meer plusjes dan minnetjes.

-Die positieve grondhouding maakt het ook mogelijk alle berichten die niet prettig zijn te negeren en negatief nieuws gewoon te ontkennen. Zo geven de berichten met betrekking tot het oplossen van de problemen in de eurozone meer dan genoeg redenen heel voorzichtig te worden. Toch gebeurt dat absoluut niet.

-Ook als gelet wordt op de verwachtingen voor het komende jaar valt het sterke optimisme met betrekking tot de aandelen op. Ongeveer iedereen verwacht dat 2011 weer een prettig jaar voor aandelen gaat worden. De problemen in de eurozone doen er blijkbaar maar weinig toe, dat in de VS telkens nieuwe maatregelen bedacht moeten worden om de economie te steunen, doet er blijkbaar ook niet toe, dat er bij de banken nog steeds niets veranderd is, geeft blijkbaar ook niets en de sombere verwachtingen met betrekking tot de arbeidsmarkt, de huizenmarkt en de regionale overheden maken net zo min wat uit. Met de aandelen kan het lekker blijven gaan.

-Dit betekent vooral een ding; dat het risicobesef in aandelenland nagenoeg helemaal is verdwenen. Resteert de vraag: willen we nou echt voor de derde keer in een jaar of tien meemaken wat de onvermijdelijke consequentie hiervan gaat zijn?

-Net als zoveel eerdere morgens is het ook vanochtend behoorlijk rustig op de bekende Europese aandelenmarkten. Nieuws is er maar weinig en omzetten en koersbewegingen stellen, op een paar uitzonderingen na, ongeveer niets voor.

-Gisteren werden in de VS de voorgestelde belastingplannen in het parlement aangenomen. Hogere begrotingstekorten komen eraan. Opmerkelijk is het verschil tussen de VS waar echt geen enkele bereidheid lijkt te bestaan om die tekorten aan te pakken en de eurozone waar het terugdringen van die tekorten heel erg hoog op de prioriteitenlijst staat.

-In diezelfde eurozone is door de regeringsleiders overlegd over hoe de mogelijke problemen kunnen worden aangepakt. Een tijdelijke maatregel gaat permanent gemaakt worden, that's it. Nou, nou, tsjonge, tsjonge. De beuk wordt er ingegooid. Dit slaat natuurlijk helemaal nergens op. Als dit de oplossing voor een probleem moet zijn, dan stelt dat probleem helemaal niets voor.

-In Duitsland zijn verschillende economische onderzoeksinstituten met hun groeiverwachtingen voor 2011 en 2012 gekomen. De rode draad is tamelijk helder. Afzwakkende groei in 2011 en nog verder afzwakkende groei in 2012.

-Het blijft verbazen hoe weinig aandacht er in de grote media is voor de drie grote problemen in de VS, de arbeidsmarkt, de huizenmarkt en de situatie bij de lokale/regionale overheden. Er wordt soms wel iets mee gedaan, maar daar is ook alles mee gezegd. Gelukkig zijn er genoeg bezorgde Amerikanen die middels weblogs proberen duidelijk te maken hoe de economische realiteit zich ontwikkelt. En die is niet prettig.

-Het is vanochtend tamelijk rustig op de bekende Europese aandelenmarkten. Omzetten en koersbewegingen stellen maar weinig voor. Nieuws is er overigens ook niet veel.

-Om mysterieuze redenen is de Nederlandse uitstaande hypotheekschuld weer in de belangstelling komen te staan. De cijfers daarover zijn al lang bekend, de mogelijke problemen zijn al lang bekend en de in Nederland gekozen oplossing is ook al lang bekend. Te weten: kop diep in het zand steken en hopen dat het binnenkort beter gaat. Maakt u zich geen illusies, de prijzen gaan omlaag, en dik.

-Cijfers uit de VS. Gisteren weer wat getalletjes die er niet slecht uitzagen. Kan allemaal geen kwaad. Blijf echter op het grote verhaal letten. En dat grote verhaal heet 1) arbeidsmarkt, 2) huizenmarkt en 3) lokale/regionale overheden. In geen van die belangrijke factoren is zelfs met een vergrootglas geen verbetering te zien. Pas als daar plusjes komen te staan, kan er met enig vertrouwen vooruit gekeken worden, geen dag eerder.

-In de eurozone komt de volgende topconferentie eraan. Hoe gaan we de ontstane problemen het hoofd bieden? De verwachte uitkomst? Ronkende teksten zonder concrete plannen. De belangen zijn te verschillend, de ideen zijn te verschillend en de druk om het eens te worden is lang niet hoog genoeg.